Umiikot ngayon ang diskusyon sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao o BARMM hinggil sa tunay na kahulugan ng terminong “MILF-led” sa Bangsamoro Transition Authority o BTA.
Dalawang magkaibang legal na interpretasyon ang lumutang mula sa mga dating at kasalukuyang opisyal na may direktang partisipasyon sa proseso ng pagbuo ng Bangsamoro Organic Law o Republic Act 11054.
Sa isang panig, may nagsusulong na ang “MILF-led” ay nangangahulugan ng organizational control, kung saan dapat may malinaw na mayorya at endorsement mula sa Central Committee ng Moro Islamic Liberation Front bilang katuwang ng pamahalaan sa peace agreement.
Sa kabilang panig, iginiit naman na ang umiiral na batas ay hindi nagtatakda ng “specific” na bilang o mayorya sa membership ng BTA para sa MILF, at ang salitang “lead” ay tumutukoy sa pamumuno o leadership, hindi sa komposisyon ng buong miyembro.
Mahalagang balikan na ang BOL ay bunga ng Comprehensive Agreement on the Bangsamoro o CAB na nilagdaan noong 2014 sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at MILF, kung saan nakasaad ang transitional mechanism bago ang regular na halalan sa Bangsamoro.
Sa legislative history ng BOL, lumalabas na may mga probisyon sa naunang bersyon ng panukala sa Kamara at Senado na tumutukoy sa leadership at membership, subalit sa pinal na bersyon na ipinasa ng Kongreso at nilagdaan ng Pangulo ay nanatili ang pahayag na “the MILF shall lead the BTA” nang walang “specific” na pagbanggit sa membership.
Sa ilalim ng 1987 Constitution, may kapangyarihan ang Pangulo sa pag-appoint ng mga opisyal, bagay na isa sa mga isyung binabanggit kaugnay ng interpretasyon sa komposisyon ng BTA.
Samantala, kinilala rin ng Korte Suprema sa desisyong may kinalaman sa Sulu plebiscite case noong 2024 na ang BARMM ay isang “unique political entity,” na may espesyal na katangian kumpara sa ordinaryong local government unit.
Sa ngayon, ang usapin ay nakabinbin sa Korte Suprema kung saan inaasahang magbibigay-linaw ang mataas na hukuman sa saklaw ng terminong “MILF-led” at kung paano ito dapat ipatupad sa konteksto ng transitional governance sa Bangsamoro.
Sa kabuuan, ang isyu ay hindi lamang usapin ng bilang o listahan ng mga pangalan, kundi interpretasyon ng batas, kasaysayan ng peace process, at balanse ng kapangyarihan sa pagitan ng pambansang pamahalaan at ng Bangsamoro autonomous government.
Habang hinihintay ang pinal na desisyon ng Korte Suprema, nananatiling mahalaga ang maingat at fact-based na talakayan sa isang usaping may direktang epekto sa kapayapaan at pamamahala sa rehiyon.
